Lees een boek. Het Boekenvak in beweging

Het boekenvak

Het Boekenvak is een boeiende bedrijfstak. Het lezen neemt af, vooral onder jongeren. De literatuur verkopen zakken en non-fictie stijgt. Jarenlang werd gesproken over de opkomst van het ebook, maar het blijkt dat de verkopen ervan stabiliseren en al een paar jaar 5% van de totale boekenverkoop uitmaakt. 

In het vak heb je een paar segmenten. Allereerst de auteurs, de uitgevers en de boekhandel. Daarin de online boekwinkel bijgekomen. Vooral BOL.com heeft veel marktaandeel van de boekwinkels weggenomen. 

Er wordt veel gedaan aan de promotie van het boek. Die promotie richt zich voornamelijk op literatuur want de grote uitgevers zien dat segment als kunst en imago verhogend. 

Het vak was altijd keurig gestructureerd. Je had de uitgeversbond en de boekhandelsbond en ieder streed voor de eigen parochie. Er is in ons land een vaste boekenprijs en de -rijs wordt bepaald door de uitgever. Iedereen houdt zich daaraan. De auteurs hebben zich ook verenigd maar hebben veel minder invloed.

Er zijn heel veel auteurs. Per jaar worden er om en nabij de 300.000 boeken geschreven. Uitgevers brengen al jaren zo’n 10.000 en meer nieuwe boeken per jaar uit. Veel auteurs worden dus niet uitgegeven of geven hun boek in hele kleine oplagen zelf uit. In een normale boekhandel passen ongeveer 8000 boektitels. Dat is inclusief woordenboeken, blacklist e.d. Dat betekend dat van die 10.000 door uitgevers op de markt gebrachte boeken nooit in een boekwinkel komen. De markt zit eigenlijk al jaren op slot want er worden domweg teveel boeken geproduceerd. En er veranderd weinig. Er zijn overigens zo’n 800 uitgevers en nog 1000 boekwinkels. Je begrijpt waarom het vastloopt. De uitgevers en de boekhandel overleven door de enorme Sellers die ieder jaar de zaak recht moeten trekken. Voor de rest doet de boekwinkel het zuinig aan met de inkoop en de uitgevers zetten al hun geld in op de bestsellers. 

De laatste tijd zie je een aardige verschuiving. Bekende auteurs zien steeds minder het nu van een uitgever. Het zelf uitgeven is zoveel makkelijker geworden. En als ze de rechten zelf in handen houden kunnen ze altijd nog een distributiedeal met een bestaande uitgever maken, maar dan ontvangen zij het grootste deel van de koek. 

En andere ontwikkeling is dat steeds minder uitgevers zich aansluiten bij de bond. Ze zijn daardoor vrij om te doen wat ze willen, zijn los van de regeltjes en geven boeken uit waarvoor ze alternatieve verkoopkanalen zoeken. Ze zoeken auteurs die hun eigen boeken promoten en kunnen verkopen buiten de boekhandel om/ vroeger boycotten de boekhandels zulke uitgevers, maar gezien de krimpende markt durven ze dat niet meer te doen. 

Het voordeel van BOL.com is dat ze gekoppeld zijn aan het CB, het distributiehuis voor alle boeken. De uitgevers waren eigenaar van het CB en bepaalden de regels, maar die invloed hebben ze niet meer want het CB heeft alle boeken op voorraad, als de aanleverancier maar betaald. En het CB is bepaalt niet goedkoop. Dus liggen er boeken waar de auteur en/of uitgever veel in zien. Daardoor is het boek bij BOL zichtbaar dus kan de auteur of uitgever het boek promoten want de consument kan het dezelfde dag nog in huis hebben zonder naar de boekhandel toe te gaan. Daarbij hebben de boekhandels steeds minder boektitels op voorraad en duurt een bestelling toch zeker twee tot drie dagen. 

Als een zelfuitgegeven boek een bestseller wordt kan het zijn dat de boekhandel dat helemaal niet door heeft. Ze hebben het niet op voorraad en als iemand er naar vraagt bestellen ze één exemplaar. Ik een boekhandel die vijf dagen achter elkaar één exemplaar voor klanten bestelden en dan zelf niet een exemplaar op voorraad hielden. Ze hebben niet eens door wat ze bestellen, vooral als het een boek is waar ze zelf geen interesse in hebben. 

Van de detailhandel is het bekend dat je moet innoveren. Als je doet wat je altijd doet krijg je morgen wat je gisteren ook kreeg. Maar wel klagen dat het zo slecht gaat met het vak. De goede boekhandels wil ik prijzen want er zijn er een aantal die het heel goed doen. 

Wat wil de klant? Beleving. De klant gaat winkelen op beleving. Dat is het succes van Rituals. In de hele wereld is de indeling precies het zelfde en je kan er gratis worden opgemaakt, je handen wassen, krijgt een kopje thee. Kortom, er is wat te doen. 

Ik kwam op een middag in een grote boekhandel in een middelgrote stad (100.000 inwoners) er stond een mevrouw achter de balie die verdiept was in de computer en niet op of om keek. Er waren vier klanten in de winkel en het was er doodstil. Na een kwartier liep ik weg en ze keek nog steeds niet op, zij geen gedag, vroeg niet of ik iets speciaals zocht. Niets. Stilte. Kijk, daar zie je mij dus nooit meer terug. Er moet iets te doen zij . Bij In den Broere in Zwolle, een prachtige boekwinkel in een kerk, is het altijd druk. Het restaurant wordt goed bezocht. De gratis kranten veel gelezen. De klacht is dat men wel kijkt en rondloopt, maar dat men onvoldoende koopt. Ik snap wel waarom. Het personeel dat er is staat achter een lange balie. Er loopt niemand in de winkel, personeel weet weinig van de boeken. En vraag stellen is hem zelf beantwoorden. Er zijn teveel boeken, je weet niet waar je kijken moet en als je dan vraagt of dit het laatste boek van die auteur is moeten ze dat in de computer opzoeken. Dat kan ik zelf ook en dan bestel ik het direct on-line. Daarvoor hoef ik de stad niet in. Er is te weinig beleving. 

In noem een paar uitzonderingen zonder aanziens des persoons en er zullen veel meer goede boekhandels zijn. In Noordwijk zit een actieve boekhandel, Boekhandel van der Meer, die veel vaste klanten heeft, alle boeken die ze op voorraad hebben kennen en er iets over kunnen vertellen, veel organiseren, leuke lezingen doen, zondagmiddag brunch hebben met een auteur. In een dorpje Dedemsvaart zit een Readshop die een workshop ruimte in de winkel hebben waar ze het Mamacafe houden, lezingen organiseren, lessen laten geven een filosofie café hebben. Je kan er koffie of thee drinken en er is vaak iets te doen. Dat zingt op zo’n dorp rond dus komen er mensen naar toe en is het er altijd gezellig. In Breda zit een grote boekwinkel, Grand Theater Boekwinkel, waar veel te doen is en waar Grietje Braaksma de scepter zwaait die alles In het Boekenvak heeft meegemaakt en nog steeds even enthousiast is voor leuke, originele initiatieven. Zo kan het dus ook. 

De uitgevers die niet meer naar de inkoopbeurzen komen doen dat omdat de boekwinkels weinig inkopen, niet openstaan voor iets nieuws. Ze verkopen hun boeken op andere wijzen zoals in hun eigen shop en via BOL. Ze doen veel aan promotie, vooral internet, organiseren lezingen of workshops met hun auteurs waar ze zelf de boeken verkopen. Ze sparen de boekhandelskorting gewoon uit. Zo halen ze vaak hoge oplagen terwijl en via de boekwinkels maar weinig van verkocht wordt. De boekhandel merkt hier niets van. Ze hebben het niet eens door. 

Ik ben vorige week langs drie boekwinkels gegaan en vertelde dat ik schrijver was en meer dan 300.000 boeken heb verkocht. Geen van de drie vroeg wie ik was, wat voor boeken ik schreef, of ik ook een signeersessie of lezing bij hen kon komen geven. Ze vertelden alle drie hun verhaal dat het slecht ging en dat nu auteurs ook al zelf gingen uitgeven en dan allemaal langskwamen of hun boek bij hen kon komen te liggen. 

Met die houding bevestig je het beeld wat jongeren van boekenlezers hebben: saai. 

Doe het eens anders. Werk samen met auteurs en uitgevers. Organiseer iets. In Noordwijk organiseerde Martha: gedichten op het strand. Op een prachtige zomeravond kon iedereen een zitplaats graven aan de rand van de duinen met zich op zee en dichters droegen voor uit eigen werk. Wat een gaaf idee. Verzin iets. Doe iets, doe het anders dan gisteren.